56Trước thủ đoạn giả mạo, thao túng tâm lý ngày càng tinh vi, người dân cần nâng cao kỹ năng nhận diện, kiểm chứng thông tin để tránh mắc bẫy lừa đảo.
Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường. Ảnh: NVCC
Thủ đoạn thao túng tâm lý
Thời gian qua, lực lượng công an đẩy mạnh tuyên truyền phòng, chống lừa đảo trực tuyến thông qua video, clip và livestream cảnh báo. Hình thức này giúp người dân tiếp cận thông tin trực quan, từng bước hình thành kỹ năng xử lý các tình huống có nguy cơ bị lừa đảo.
Theo Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường, công tác tuyên truyền cần chuyển mạnh từ “cảnh báo để biết” sang “hướng dẫn để làm được”, giúp người dân không chỉ nhận diện dấu hiệu bất thường mà còn biết cách ứng phó khi gặp tình huống nguy hiểm.
Các đối tượng lừa đảo thường giả danh công an, viện kiểm sát, tòa án, nhân viên ngân hàng hoặc cán bộ cơ quan nhà nước để gây áp lực tâm lý, yêu cầu nạn nhân chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân, mật khẩu hoặc mã xác thực.
Sự phát triển của AI khiến thủ đoạn giả mạo phức tạp hơn. Tội phạm có thể khai thác hình ảnh, video, giọng nói công khai trên mạng để tạo nội dung giả mạo người thân hoặc người có uy tín, khiến nạn nhân khó phân biệt thật, giả.
Không chỉ sử dụng công nghệ, các đối tượng còn khai thác điểm yếu tâm lý bằng cách dựng lên tình huống khẩn cấp, đánh vào nỗi sợ mất tài sản, lo lắng cho người thân hoặc nguy cơ bị xử lý hình sự. Khi hoảng loạn, nạn nhân dễ làm theo yêu cầu mà không kịp kiểm chứng thông tin.
Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, cảnh báo nguy cơ thao túng nhận thức thông qua hoạt động tương tác trên mạng xã hội.
Theo ông Hiếu, việc nhiều tài khoản đồng loạt bình luận theo một hướng có thể tạo cảm giác đó là quan điểm được số đông đồng tình, khiến người dùng, đặc biệt là giới trẻ, dễ tin tưởng và làm theo.
Tuy nhiên, không thể mặc định mọi bình luận giống nhau đều thuộc chiến dịch có tổ chức. Việc xác định hành vi thao túng cần dựa trên dữ liệu và phân tích kỹ thuật. Vì vậy, giáo dục kỹ năng số phải giúp người dùng hiểu cách thông tin trực tuyến tác động đến nhận thức và quyết định cá nhân.
Tăng trách nhiệm bảo vệ người dân
Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, chuyên gia Tội phạm học, Thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (người đứng ngoài cùng bên phải). Ảnh: NVCC
Để phòng ngừa lừa đảo, các chuyên gia khuyến cáo người dân hình thành thói quen kiểm chứng thông tin qua những kênh độc lập, đáng tin cậy.
Khi nhận được yêu cầu chuyển tiền, cung cấp mật khẩu, mã xác thực hoặc thông tin nhạy cảm, người dân cần dừng giao dịch, không làm theo hướng dẫn và chủ động liên hệ xác minh qua số điện thoại, kênh chính thức đã biết từ trước. Không nên xem lượt thích, chia sẻ hay số lượng bình luận trên mạng là căn cứ xác định thông tin đúng sự thật.
Đối với trẻ em, học sinh, việc giáo dục kỹ năng số cần tập trung vào cách nhận diện tài khoản giả mạo, kiểm tra nguồn tin và tìm kiếm sự hỗ trợ từ người lớn đáng tin cậy khi bị đe dọa hoặc thúc giục hành động.
Phụ huynh cần đồng hành, lắng nghe, quan sát những thay đổi tâm lý của con, thay vì áp dụng biện pháp kiểm soát cực đoan, dễ làm giảm sự tin tưởng giữa các thành viên trong gia đình.
Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường cho rằng nội dung phổ cập kỹ năng số phải phù hợp với từng nhóm dân cư. Với người cao tuổi, thông tin cần ngắn gọn, trực quan, dễ nhớ, gắn với những tình huống thường gặp như cuộc gọi giả danh cơ quan chức năng, yêu cầu chuyển tiền để “chứng minh trong sạch”, thông báo trúng thưởng hoặc dụ dỗ cài đặt ứng dụng lạ.
Bên cạnh tuyên truyền trên mạng xã hội, cần phát huy hệ thống truyền thanh cơ sở, sinh hoạt cộng đồng và các tổ chức đoàn thể để đưa kiến thức phòng, chống lừa đảo đến nhiều nhóm dân cư.
Đáng chú ý, học sinh, sinh viên và người trẻ cũng đang trở thành mục tiêu của những kịch bản lừa đảo tinh vi. Một số đối tượng giả danh cơ quan pháp luật, đe dọa nạn nhân có liên quan đến đường dây tội phạm, yêu cầu cắt liên lạc với gia đình, di chuyển đến địa điểm khác và làm theo chỉ dẫn.
Thủ đoạn này có thể dẫn đến tình huống “bắt cóc online”, trong đó kẻ gian lợi dụng sự hoảng loạn để tống tiền gia đình nạn nhân.
Ngoài ra, những lời mời tuyển dụng việc làm ở nước ngoài với mức lương cao nhưng thiếu thông tin rõ ràng về hợp đồng, đơn vị tuyển dụng cũng tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo, cưỡng ép lao động hoặc buộc người lao động tham gia hoạt động vi phạm pháp luật.
Phòng, chống lừa đảo trực tuyến đòi hỏi sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, lực lượng công an, ngân hàng, nền tảng mạng xã hội, nhà trường và gia đình. Trong đó, bảo vệ dữ liệu cá nhân, từ thông tin căn cước, số điện thoại, tài khoản ngân hàng đến hình ảnh, giọng nói, là biện pháp quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ bị lợi dụng để dựng các kịch bản lừa đảo.
Theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số cần gắn với nâng cao năng lực số, bảo đảm an toàn cho người dân trên không gian mạng. Phổ cập kỹ năng tự bảo vệ không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại do lừa đảo mà còn góp phần xây dựng môi trường số an toàn, lấy người dân làm trung tâm, không để ai bị bỏ lại phía sau.
QM (theo TTXVN)
Theo Báo và Phát thanh Truyền hình Hải Phòng!
