Lưu giữ tinh hoa nghề truyền thống xứ Đông

17/11/2026 17:13 105

Giữa nhịp sống hiện đại, không ít nghề truyền thống vẫn bền bỉ tồn tại, không chỉ khẳng định sức sống của nghề thủ công mà còn lưu giữ những giá trị văn hoá, tinh hoa của mảnh đất xứ Đông.

gom-chu-dau.jpg

Gốm Chu Đậu là nghề thủ công truyền thống mang đậm dấu ấn văn hoá xứ Đông.

Dấu ấn nghề cổ

Nghề làm gốm Chu Đậu ở xã Thái Tân là dòng gốm cổ nổi tiếng, có niên đại khoảng thế kỷ XII - XIII và phát triển rực rỡ vào thế kỷ XIV - XV. Đến thế kỷ XVII, nghề gốm dần mai một do ảnh hưởng của cuộc chiến tranh giành quyền lực giữa hai nhà Trịnh - Mạc.

Gốm Chu Đậu nổi bật với kiểu dáng đa dạng, màu men đặc trưng cùng những hoa văn, họa tiết được trang trí tinh xảo, mang đậm bản sắc văn hóa Việt. Mỗi sản phẩm không chỉ thể hiện tài hoa của người thợ mà còn phản ánh đời sống, phong tục và nền văn minh của cư dân vùng châu thổ sông Hồng.

Sau nhiều nỗ lực nghiên cứu, phục dựng, Công ty CP Gốm Chu Đậu đã khôi phục hàng nghìn mẫu sản phẩm dựa trên gốm cổ, đồng thời sáng tạo thêm nhiều kiểu dáng mới phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng. Sức hấp dẫn của dòng gốm này còn nằm ở kỹ thuật chế tác, đặc biệt là nước men được chiết xuất hoàn toàn từ tro vỏ trấu nếp cái hoa vàng. Những nét vẽ phóng khoáng, mềm mại cũng tạo nên dấu ấn riêng cho gốm Chu Đậu so với nhiều dòng gốm khác.

Ông Nguyễn Huy Kiên, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Gốm Chu Đậu cho biết, doanh nghiệp tiếp tục nỗ lực gìn giữ, phát triển dòng gốm cổ bằng tâm huyết và tình yêu văn hóa truyền thống, hướng tới đưa gốm Chu Đậu trở thành biểu tượng văn hóa không chỉ của xứ Đông mà còn của dân tộc Việt Nam.

Nếu gốm Chu Đậu lưu giữ tinh hoa văn hóa qua chất đất, nước men và nét vẽ thì nghề khắc in mộc bản Thanh Liễu (phường Tân Hưng) lại ghi dấu bằng những bản khắc gỗ chứa đựng tri thức, văn hóa của nhiều thế hệ. Nghề có lịch sử gần 600 năm, gắn liền với tên tuổi Thám hoa Lương Như Hộc.

Theo tư liệu lịch sử, ông Lương Như Hộc từng hai lần được triều đình nhà Lê cử đi sứ nhà Minh (Trung Quốc), vào các năm 1443 và 1459. Sau những chuyến đi này, ông mang nghề khắc in mộc bản về quê hương và truyền dạy cho người dân.

Nghề khắc in mộc bản phát triển mạnh dưới thời Hậu Lê và đạt đến đỉnh cao vào thời Nguyễn. Khi đó, phường in Hồng Liễu, tên gọi trước đây của làng Thanh Liễu, trở thành địa danh gắn liền với nghề truyền thống này.

khac-in-moc-ban.jpg

Nghề khắc in mộc bản Thanh Liễu đã tồn tại gần 600 năm tại mảnh đất xứ Đông.

Qua nhiều thế hệ, những người thợ Thanh Liễu đã tạo ra các bản khắc, bản in phục vụ đời sống văn hóa, xã hội, đồng thời góp phần lưu giữ giá trị lịch sử và truyền bá tri thức trong cộng đồng.

Để có một bản in đẹp, người thợ phải thực hiện cẩn thận từng công đoạn, từ lựa chọn gỗ, xử lý bề mặt đến khắc từng nét chữ, hình ảnh. Mỗi đường khắc đòi hỏi sự chính xác và kiên trì. Chỉ cần một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng bản in. Vì thế, nghề không chỉ đòi hỏi kỹ thuật mà còn cần sự tỉ mỉ, kinh nghiệm và lòng yêu nghề.

Nghệ nhân Nguyễn Công Đạt chia sẻ: “Hiện người theo nghề trong làng không còn nhiều nhưng giá trị của nghề vẫn còn lưu dấu, hiện diện tại nhiều di tích lịch sử, văn hoá trong cả nước. Vì vậy, lớp trẻ chúng tôi vẫn luôn khắc khoải bảo tồn và phát triển nghề của cha ông”.

Trao truyền tinh hoa

Cùng với gốm Chu Đậu và khắc in mộc bản Thanh Liễu, nghề thêu ren Xuân Nẻo (xã Đại Sơn) cũng là một nghề thủ công có bề dày lịch sử của vùng đất xứ Đông. Nghề xuất hiện từ đầu thế kỷ XX, do cụ Nguyễn Văn Thuật truyền dạy sau khi học nghề tại một hiệu thêu phố Ô Môn, nay là phố Phạm Hồng Thái ( phường Hải Dương). Nghề được trao truyền qua nhiều thế hệ và hiện vẫn là sinh kế của hàng trăm hộ dân thôn Xuân Nẻo.

Điểm đặc sắc của thêu Xuân Nẻo là sự kết hợp giữa kỹ thuật thủ công và cảm quan nghệ thuật của người thợ. Từ khung vải, những sợi chỉ màu, qua từng đường kim, mũi chỉ đã tạo nên những bức tranh, sản phẩm có hình ảnh phong phú như tứ quý, hoa lá, danh lam thắng cảnh, cảnh đẹp quê hương… Mỗi sản phẩm không chỉ thể hiện sự khéo léo mà còn gửi gắm những quan niệm sống, tình yêu quê hương và nét đẹp văn hóa của người Việt.

theu-ren.jpg

Nghề thêu ren Xuân Nẻo được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Trải qua hơn một thế kỷ, nghề thêu ren Xuân Nẻo vẫn được người dân gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Đây không chỉ là việc duy trì một nghề thủ công mà còn góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống.

Nghệ nhân Phạm Thị Hoà chia sẻ: “Trong bối cảnh thị trường ngày càng có nhiều sản phẩm công nghiệp, việc giữ được kỹ thuật thêu tay tạo ra nét khác biệt riêng có. Qua đó thể hiện sự trân trọng những giá trị truyền thống, văn hoá lâu đời. Vì thế, những người thợ luôn kiên trì với nghề thủ công như chúng tôi luôn đau đáu nỗi niềm gìn giữ, bảo tồn và lan toả nghề cha ông để lại”.

Gốm Chu Đậu, thêu ren Xuân Nẻo và khắc in mộc bản Thanh Liễu là 3 nghề truyền thống tiêu biểu, góp phần khẳng định thương hiệu thủ công mỹ nghệ Hải Phòng. Mỗi nghề có chất liệu, kỹ thuật và lịch sử hình thành riêng, song đều mang những giá trị văn hóa đặc trưng, thể hiện sự khéo léo, sáng tạo của người thợ cùng sức sống bền bỉ của nghề truyền thống.

Tại Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất năm 2026, diễn ra từ ngày 11 - 17/11 tại Hà Nội, 3 làng nghề tiêu biểu của Hải Phòng được lựa chọn giới thiệu những giá trị và nét đẹp truyền thống xứ Đông tới bạn bè trong nước và quốc tế. Các nghệ nhân sẽ trực tiếp trình diễn kỹ thuật chế tác, đồng thời chia sẻ những câu chuyện văn hóa, lịch sử gắn với làng nghề, góp phần đưa tinh hoa nghề truyền thống xứ Đông đến gần hơn với công chúng. Qua đó, những giá trị văn hóa tiếp tục được gìn giữ, phát huy và trao truyền cho các thế hệ mai sau.

TL theo/ DŨNG CƯỜNG

Báo Hải Phòng

Quảng cáo 2