Thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng là một chủ trương lớn, nhất quán của Đảng và Nhà nước, thể hiện sâu sắc truyền thống đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây” của dân tộc Việt Nam. Chính sách này hiện đang có một số vướng mắc, cần tháo gỡ.

Thượng tướng Bế Xuân Trường - Phó chủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Hội CCB Việt Nam ân cần thăm hỏi nữ Thanh niên xung phong ở xã Tứ Mỹ, tỉnh Hà Tĩnh.
                                                                                                                         Ảnh: LÊ ANH THI

Ngày 8-7-2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI đã thông qua Pháp lệnh số 05/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng (gọi tắt là Pháp lệnh 05), có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2027. Pháp lệnh tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý về chính sách ưu đãi người có công, đồng thời bổ sung, điều chỉnh một số quy định nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thực tiễn.

Nghệ An là vùng đất có truyền thống yêu nước và cách mạng. Qua các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nghĩa vụ quốc tế, cả tỉnh có hơn 45.000 liệt sỹ, hơn 56.000 thương binh, bệnh binh; có 2.825 Mẹ Việt Nam anh hùng; hơn 48.000 cán bộ, chiến sỹ thanh niên xung phong và có hơn 124.000 người có công với cách mạng.

Đằng sau mỗi thương binh, bệnh binh, mỗi người có công là một câu chuyện về chiến đấu, hy sinh và cống hiến. Đằng sau mỗi hồ sơ chính sách có thể là một gia đình đã chờ đợi nhiều năm để được Nhà nước ghi nhận đầy đủ công lao của người thân.

Chính vì vậy, nhìn từ thực tiễn Nghệ An, triển khai Pháp lệnh 05 không đơn thuần là triển khai một văn bản pháp luật mới. Đó là quá trình đưa sự tri ân của Đảng, Nhà nước và xã hội đến với từng người có công, từng gia đình chính sách. Đây cũng chính là giá trị nhân văn sâu sắc nhất của chính sách người có công.

Pháp lệnh 05 đã bổ sung, làm rõ một số quy định về người có công và đối tượng hưởng chính sách; trong đó có những quy định liên quan đến người làm nhiệm vụ ở biên giới, hải đảo, làm nghĩa vụ quốc tế tại Lào, Campuchia và một số trường hợp khác.

Những quy định mới đó có ý nghĩa rất thiết thực đối với những người đã từng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong những hoàn cảnh đặc biệt nhưng trước đây còn gặp khó khăn, vướng mắc trong việc xác lập hồ sơ, xác định đối tượng hoặc hưởng chính sách.

Qua thực tế công tác ở Hội CCB, chúng tôi nhận thấy việc triển khai chính sách ưu đãi người có công tại cơ sở vẫn đặt ra một số vấn đề cần quan tâm.

Thứ nhất, hồ sơ, giấy tờ của một số trường hợp còn thiếu hoặc không thống nhất. Đây là vấn đề không mới nhưng vẫn rất đáng quan tâm. Chiến tranh đã lùi xa nhiều thập kỷ. Nhiều đơn vị đã giải thể, sáp nhập; địa danh thay đổi; hồ sơ thất lạc; nhân chứng tuổi cao, sức yếu; một số người tham gia chiến đấu nay đã qua đời.

Có trường hợp người trực tiếp chiến đấu còn nhớ sự việc nhưng không còn đủ giấy tờ để chứng minh.

Do đó, việc triển khai Pháp lệnh 05 cần đặc biệt quan tâm đến công tác hướng dẫn, rà soát, xác minh và hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm vừa đúng quy định pháp luật, vừa có tính nhân văn, phù hợp với điều kiện thực tế của những người đã cống hiến cho đất nước.

Thứ hai, nhận thức về chính sách ở một bộ phận cán bộ và người dân chưa đồng đều. Pháp luật về ưu đãi người có công có nhiều quy định chuyên ngành, trong khi người dân ở cơ sở không phải ai cũng có điều kiện tiếp cận đầy đủ.

Nếu tuyên truyền không sát, không dễ hiểu, người dân rất dễ nhầm lẫn giữa các nhóm đối tượng, điều kiện, tiêu chuẩn và chế độ hưởng.

Vì vậy, triển khai Pháp lệnh phải chuyển từ cách tuyên truyền “đọc văn bản” sang cách tuyên truyền “giải thích chính sách bằng ngôn ngữ của người dân”.

Thứ ba, phải làm tốt hơn nữa vai trò của tổ chức Hội CCB. CCB là lực lượng có mối quan hệ gần gũi với người có công, hiểu rõ hoàn cảnh của hội viên và có điều kiện tiếp cận trực tiếp với cơ sở. Nhiều cán bộ Hội từng là đồng đội, đồng chí của những người tham gia chiến đấu trong các thời kỳ. Vì vậy, Hội có thể đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin, xác minh nhân chứng, hỗ trợ hội viên và phối hợp với cơ quan chức năng. Đây là lợi thế mà không phải tổ chức nào cũng có.

Để triển khai, đưa Pháp lệnh 05 vào cuộc sống, chúng tôi cho rằng, chính sách ưu đãi người có công với cách mạng cần được nhìn nhận ở ba tầng giá trị.

Một là giá trị pháp lý. Mọi chế độ, chính sách phải được thực hiện đúng đối tượng, đúng điều kiện, đúng trình tự, thủ tục; bảo đảm công bằng, minh bạch, không để xảy ra lợi dụng chính sách.

Hai là giá trị chính trị. Thực hiện tốt chính sách người có công chính là góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước; giáo dục truyền thống yêu nước, truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.

Ba là giá trị nhân văn. Đây mới là tầng giá trị sâu sắc nhất. Bởi người có công không chỉ cần một khoản trợ cấp, một tấm giấy chứng nhận hay một chế độ ưu đãi. Điều họ cần còn là sự ghi nhận, sự tôn trọng và sự quan tâm của xã hội đối với những năm tháng họ đã cống hiến cho đất nước. Vì vậy, cán bộ thực hiện chính sách cần đặt mình vào hoàn cảnh của đối tượng để giải quyết công việc với tinh thần: “Tận tâm hơn một bước, trách nhiệm hơn một phần, chia sẻ hơn một chút. ”Một thủ tục được hướng dẫn tận tình có thể giúp một gia đình giảm đi rất nhiều khó khăn. Một hồ sơ được xác minh đầy đủ có thể giúp một người lính sau hàng chục năm được Nhà nước ghi nhận đúng với sự hy sinh của họ.

Để đưa Pháp lệnh 05 vào cuộc sống, chúng tôi cho rằng, các cấp Hội CCB cần phối hợp với cơ quan chức năng tổ chức quán triệt Pháp lệnh 05 đến cán bộ, hội viên; đặc biệt chú trọng những nội dung liên quan trực tiếp đến thương binh, người hưởng chính sách như thương binh và người hoạt động kháng chiến, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế. Không nên tuyên truyền chung chung mà cần xây dựng các nhóm nội dung dễ hiểu: Ai thuộc diện được xem xét? Điều kiện là gì? Hồ sơ cần những gì? Cơ quan nào giải quyết? Nếu còn vướng mắc thì phản ánh ở đâu? Đây là cách đưa chính sách đến gần người dân nhất. Rà soát chủ động, không chờ người dân tự tìm đến cơ quan chức năng.

Các cấp Hội CCB cần phối hợp với chính quyền cơ sở rà soát hội viên, nhất là những trường hợp từng tham gia chiến đấu ở biên giới, hải đảo, làm nhiệm vụ quốc tế; những trường hợp bị thương, bị bệnh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng chưa được giải quyết hoặc còn vướng mắc về hồ sơ. Tinh thần cần chuyển từ: “Người dân có nhu cầu thì đến làm hồ sơ” sang: “Cơ sở chủ động phát hiện, hướng dẫn và đồng hành cùng người dân hoàn thiện hồ sơ theo đúng quy định”.

Hội CCB các cấp phối hợp với cơ quan quân sự cùng cấp để xây dựng “địa chỉ tin cậy” về chính sách người có công ở cơ sở. Hội CCB xã, phường chủ trì phối hợp với cán bộ chuyên môn của địa phương để tiếp nhận thông tin, hướng dẫn ban đầu cho hội viên. Đồng thời, xây dựng đội ngũ cán bộ Hội có kiến thức cơ bản về chính sách để tránh tình trạng hội viên phải đi lại nhiều lần, hỏi nhiều nơi mà vẫn chưa được giải đáp.

Đối với những trường hợp hồ sơ lịch sử còn thiếu, cần phát huy vai trò của các CCB cùng đơn vị, cùng chiến trường, cán bộ quân đội qua các thời kỳ và nhân chứng có liên quan. Đây là nguồn thông tin có giá trị, nhưng phải được sử dụng đúng quy định pháp luật, khách quan, trung thực và chịu sự xác minh của cơ quan có thẩm quyền.

Trong thời kỳ mới, cần từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về hội viên CCB, quá trình tham gia quân đội, đơn vị, chiến trường, chế độ chính sách và các hồ sơ liên quan theo quy định về bảo mật và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Nếu làm tốt, công nghệ số sẽ giúp: Giảm thất lạc hồ sơ; Hạn chế việc người dân phải cung cấp lại nhiều lần; Thuận lợi trong tra cứu, xác minh; Nâng cao trách nhiệm của cơ quan giải quyết; Tạo điều kiện để theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ.

Không nên coi thực hiện Pháp lệnh 05 là nhiệm vụ riêng của cơ quan Nhà nước. Hội CCB cần tiếp tục vận động cán bộ, hội viên, doanh nghiệp, nhà hảo tâm và cộng đồng cùng tham gia chăm lo đời sống người có công.

Quan tâm không chỉ dừng ở chế độ chính sách mà cần hướng tới những việc cụ thể như: hỗ trợ xây dựng, sửa chữa nhà ở; hỗ trợ sinh kế; chăm sóc thương binh, bệnh binh; thăm hỏi gia đình chính sách; giúp đỡ những CCB có hoàn cảnh khó khăn; chăm lo đời sống tinh thần.

Từ thực tiễn Nghệ An chúng tôi xin đề xuất: Các cơ quan chức năng ở Trung ương cần sớm ban hành đầy đủ văn bản hướng dẫn thi hành Pháp lệnh 05, nhất là những nội dung liên quan đến hồ sơ, điều kiện, tiêu chuẩn và tình tự xác nhận. Tổ chức tập huấn chuyên sâu cho cán bộ làm công tác chính sách ở cơ sở trong đó có cán bộ hội CCB; có cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan chuyên môn, cơ quan quân sự, chính quyền địa phương và Hội CCB trong rà soát xác minh, hướng dẫn hồ sơ. Quan tâm giải quyết những hồ sơ tồn đọng phức tạp kéo dài, nghiên cứu các phương thức xác minh phù hợp với những trường hợp có quá trình chiến đấu từ lâu, hồ sơ bị thất lạc do chiến tranh. Nên có cơ chế ở cấp tỉnh thành lập một tổ có đủ thẩm quyền giải quyết các tồn đọng phức tạp kéo dài.

Theo/ (*) Chủ tịch Hội CCB tỉnh Nghệ An

 Báo Cựu chiến binh Việt Nam